plendefrruesjp
2017-04-21

25 kwietnia o godzienie 17.00 w Sali Wystaw i Promocji MPBP w Rypinie odbędzie się spotkanie z Andrzejem Szarmachem i Jackiem Kurowskim. 

2017-04-19

 21 kwietnia o godzinie 9.30 Oddział dziecięcy i Filia nr 2 MPBP w Rypinie zapraszają do sali kina "Bałtyk", ul. Warszawska 8 na obchody "Dnia Ziemi".

2017-04-08

11 kwietnia o godz. 16.00 w Sali Wystaw i Promocji centrali MPBP w Rypinie przy ul. Warszawskiej 20 odbędzie się kolejne spotkanie Klubu Filozoficznego działającego przy Bibliotece. 

2017-04-04

6 kwietnia o godzinie 14.00 w Sali Wystaw i Promocji MPBP w Rypinie przy ul. Warszawskiej 20, odbędzie się kolejne spotkanie Dyskusyjnego Klubu Książki. 

2017-04-01

Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej zaprasza na kram rękodzieła świątecznego.

2017-03-28
W sobotę 1 kwietnia o godzinie 17.00 zapraszamy do Ośrodka Chopinowskiego w Szafarni na CLASSIC MEETS BOOGIE, czyli muzyczne show Macieja Markiewicza–pianisty, improwizatora, absolwenta Akademii Muzycznej w Poznaniu, akwarelisty.
zobacz wszystkie

Z kart historii

Dogodne warunki, dostatek ryb w jeziorach i rzekach, bory i lasy z liczną zwierzyną, już od paleolitu ściągały koczowników i wędrowców nad brzegi Wisły, Bzury, Drwęcy, Skrwy. W średniowieczu zwrócili na nie uwagę także Piastowie, którzy podbili je najprawdopodobniej jeszcze w X wieku (na krótko w XI w. Mazowsze odłączyło się od państwa polskiego, zostało przyłączone ponownie przez Kazimierza Odnowiciela). W tym okresie istniały już grodziska (X-XII w.), m.in. w Brochowie, między Błoniami i Rokitnem oraz w okolicach Dobrzynia, Bobrownik, Skępego. Między nimi prężnie rozwijał się Płock, w l. 1079-1138 pełniący rolę stolicy państwa. Ożywiła się gospodarka i handel, powstała niezależna diecezja płocka, obejmująca m in. prawobrzeżne Mazowsze i Ziemię Dobrzyńską.
 
 
 
W okresie rozbicia dzielnicowego interesujące nas ziemie podlegały bezpośrednio władzy książąt mazowieckich: Bolesława Kędzierzawego, Leszka Mazowieckiego, Kazimierza Sprawiedliwego i Konrada Mazowieckiego. Po śmierci ostatniego z wymienionych w wyniku walk zostały podzielone: Kujawy, Ziemia Dobrzyńska i ziemia sieradzko-łęczycka przypadły Kazimierzowi, Mazowsze – Siemowitowi. Był to szczególnie ważny okres dla ziemi dobrzyńskiej. Konrad I Mazowiecki szukając sojuszników do obrony swych ziem w latach 20-tych XIII w. osadził w Dobrzyniu (nad Wisłą) Zakon Rycerzy Chrystusowych, zwany Zakonem Dobrzyńców. Sprowadził także znacznie liczniejszy Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego, zwany Krzyżakami (część Dobrzyńców wkrótce się do nich przyłączyła) i w 1226 r. nadał im przywilejem Ziemię Chełmińską. Sąsiadująca z nią Ziemia Dobrzyńska pozostała w rękach Piastów (kolejno: Kazimierza I Konradowica, Siemowita dobrzyńskiego, Władysława Garbatego) i wkrótce stała się głównym celem ataków ze strony Zakonu. Miejscowe grody na czele z Dobrzyniem (który uzyskał prawa miejskie przed 1239 r.) nie były w stanie odeprzeć najeźdźców i w l. 1329-1343 ziemia dobrzyńska przeszła w ręce Krzyżaków. W 1352 r., po wygaśnięciu linii książąt dobrzyńskich, Kazimierz Wielki włączył ją  do Korony, ale w kolejnych latach trwały regularnie bitwy o dobrzyńskie włości, w trakcie których m.in. w 1409 r. Krzyżacy zdobyli Dobrzyń, Rypin, Lipno, Bobrowniki i Złotorię. Po bitwie pod Grunwaldem, w której brała udział chorągiew dobrzyńska, zawarto I pokój toruński (1411 r.), na mocy którego ziemia dobrzyńska wróciła do Polski, jednak jeszcze kilkukrotnie Zakon organizował wypady za Drwęcę – pokój nastał dopiero po drugim pokoju toruńskim w 1466 r.  
 
Tymczasem Mazowsze po objęciu władzy przez Siemowita I podupadło gospodarczo, „dobite” jeszcze przez najazd Litwinów w 1262 r. (zniszczony został m. in. Czerwińsk i Płock). Siemowit został ścięty, Mazowsze podzielone i dopiero po kilku latach walk ponownie zjednoczył je Bolesław II (to on na pocz. XIV w. założył gród w Warszawie), nie na długo jednak, bo po jego śmierci znów doszło do podziału: Wacław otrzymał Księstwo Płockie, Siemowit II Księstwo Rawskie, Trojent Księstwo Czerskie, z faktyczną stolicą w Warszawie. Interesujący nas obszar Puszczy Kampinoskiej przypadł w większości Trojentowi, a okolice Sochaczewa – Siemowitowi II. Słabe Księstwa często zmieniały sojuszników: w 1351 r. uznały zwierzchność lenną Kazimierza Wielkiego, po jego śmierci ich władcy znów uważali się za niezależnych. Współpracowali jednocześnie z królami Polski, w wojnie z Zakonem w l. 1409-1411 stanęli po stronie polskiej, a Jagiełło idąc z wojskami pod Grunwald przeprawiał się przez Wisłę w Śladowie, na Mazowszu. Do 1526 r. całe Mazowsze powróciło do Korony, a wprowadzony wówczas podział na trzy województwa: rawskie, płockie i mazowieckie utrzymał się do końca I Rzeczypospolitej.
 
Druga połowa XV w. otwiera trwający dwa stulecia okres prosperity dla Ziemi Dobrzyńskiej i Mazowsza. Rozwijało się rolnictwo i handel, futra, skóry, sukna przewożono szlakiem wiodącym z Wielkopolski, przez ziemię dobrzyńską, Mazowsze do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Rzekami spławiano dewno (w tym wiele pochodzącego z wycinki Puszczy Kampinoskiej) i towary do Gdańska. Większa stabilizacja przyczyniła się także do rozwoju młodych ośrodków miejskich na ziemi dobrzyńskiej: w Górznie (lokacja 1327), Rypinie (1345), Lipnie (1349), Bobrownikach (1403), Skępem (1445). Szczególnie wzrastała rola centralnie położonego Lipna, gdzie odbywały się sejmiki ziemi dobrzyńskiej. Na Mazowszu wzrost ten był jeszcze szybszy, już w XVI w. była to najgęściej zaludniona dzielnica Polski, prawa miejskie otrzymały m. in.: Błonie (1338), Sochaczew (przed 1368), Kampinos (1414), a od 1596 r., gdy Zygmunt III Stary przeniósł do Warszawy stolicę kraju, Mazowsze stało się gospodarczo-administracyjnym centrum Polski.  Od XVI do XVIII w. na ziemi dobrzyńskiej i Mazowszu powstawało wiele nowych wsi dzięki tzw. osadnictwu olenderskiemu. 
 
Rozwój przerwany został w połowie XVII w., w wyniku wojen ze Szwecją. Przetaczające się wojska paliły, niszczyły i rabowały wsie i miasta, a w Kazuniu istniał obóz wojsk szwedzkich (1656 r.) utrzymywany przez mieszkańców. Gdy wybuchła III wojna północna, wojska polskie stoczyły bitwę z siłami Saskimi w Wielkiej Woli (dziś dzielnica Warszawy), a po klęsce chroniły się w lasach Puszczy Kampinoskiej. W okolicach Błonia kilka lat później walczyli z kolei konfederaci barscy. Coraz bardziej uwidaczniała się ogólna słabość państwa.
 
W 1772 r. nastąpił pierwszy, a w 1793 r. drugi rozbiór Polski, w wyniku którego Ziemia Dobrzyńska została przyłączona do Prus. Wprawdzie rok później wybuchło powstanie kościuszkowskie, w trakcie którego m. in. powstańcy pod dow. Stanisława Mokronowskiego zwyciężyli pod Błoniem armię pruską, ale powstanie upadło i w 1795 r. doszło do trzeciego rozbioru, w wyniku którego do Prus została także przyłączona większość Mazowsza. Po walkach Polaków u boku Napoleona Bonaparte w 1807 r. ziemia dobrzyńska i Mazowsze weszły w skład Księstwa Warszawskiego (w tym samym roku z rozkazu Napoleona zaczęto budowę Twierdzy Modlin), ale już w 1815 r. prawie cała ziemia dobrzyńska i Mazowsze zostały włączone do zależnego od Cesarstwa Rosyjskiego Królestwa Polskiego.
 
Przez cały XIX w. Polacy podejmowali wysiłki, by odzyskać niepodległość. W czasie powstania listopadowego na ziemi dobrzyńskiej formowane były pułki, które brały udział w walkach w innych regionach kraju. Po upadku powstania nadal działali emisariusze, przygotowujący nowe powstanie, ogólnonarodowe, zgodnie z planem płk. Józefa Zaliwskiego. Komendantem okręgu warszawsko-sochaczewskiego Zaliwski wyznaczył Artura Zawiszę Czarnego, który na ziemi chełmińskiej zebrał niewielki oddział i wraz z nim przedostał się na ziemię dobrzyńską, by zgodnie z planami „Zemsty Ludu” wywołać tam powstanie. Zawisza ze swym oddziałem stoczył potyczkę z Kozakami w Radzikach Małych, skrył się w lasach na północ od Skępego. Próbował się następnie przedostać w stronę Krośniewic, ale został schwytany pod Włocławkiem i stracony w listopadzie 1833 r. 
 
 
Także wzniecone trzydzieści lat później powstanie styczniowe  nie skończyło się szczęśliwie. Oddział powstańców zmobilizowany przez płk. Edmunda Callier został rozbity w okolicach Radzik Dużych, w Puszczy Kampinoskiej, w Budzie Zaborowskiej rozegrała się z kolei największa w okolicy Warszawy bitwa powstańczego oddziału tzw. „dzieci Warszawy”, dowodzonego przez majora Walerego Remiszewskiego. Zginęło w niej ponad 150 powstańców wraz z dowódcą. Wielu spoczywa w „Mogile Powstańców 1863 roku” w Zaborowie Leśnym. Potyczkę powstańcy stoczyli także pod Babicami. W kolejnych tygodniach Rosjanie poszukiwali ocalałych i wieszali na drzewach w Puszczy, zwanych odtąd "Powstańcami 1863 r.". Karali także tych, którzy powstańcom pomagali. Rozpoczęły się zsyłki na Sybir, wielu młodych Polaków udało się na emigrację. W ramach represji Car wydał także (8 listopada 1864 r.) ukaz o zamknięciu klasztorów w Królestwie Polskim, na mocy którego usunięto franciszkanów z Dobrzynia, karmelitów z Trutowa, bernardynów ze Skępego. W tej sytuacji Polacy skupili się na krzewieniu kultury i rozwoju gospodarczym ziem polskich. 
 
Kolejna szansa na odzyskanie niepodległości Polski pojawiła się w 1914 r. Początkowo Polacy byli podzieleni, część wspierała Rosję, część zaś Austro-Węgry. Walki toczono m. in. pod Włocławkiem, na linii Bzury, pod Błoniem. Dopiero pod koniec wojny zdecydowana większość narodu zjednoczyła się przeciwko państwom centralnym, a 28 czerwca 1919 r. traktatem wersalskim ogłoszono powrót Polski na mapy. Faktyczne przekazanie władzy w ręce Polaków na Mazowszu i ziemi dobrzyńskiej nastąpiło w styczniu 1920 r. 
 
Po wycofaniu się wojsk niemieckich na ziemiach polskich jeszcze przez kilka miesięcy trwały walki z armią bolszewicką, która w sierpniu 1920 r. dotarła na przedpola Warszawy i na ziemię dobrzyńską, gdzie grabiła i mordowała mieszkańców. Na szczęście stoczona w dniach 13-25 sierpnia 1920 r. bitwa warszawska odwróciła bieg wojny i 18-19 sierpnia wojska rosyjskie wycofały się. Ziemia dobrzyńska, podobnie jak Kampinos, została włączona w struktury woj. warszawskiego. W 1938 r. w ramach tworzenia tzw. Wielkiego Pomorza została odłączona od dotychczasowego województwa i włączona do woj. pomorskiego. Ta właśnie zmiana zaważyła na tym, iż także dziś znajduje się ona w składzie woj. kujawsko-pomorskiego.
 
 
Młode państwo polskie z  powodzeniem radziło sobie w nowych warunkach. Rozwijał się przemysł, handel, szkolnictwo, kultura i sztuka. Na terenie Puszczy Kampinoskiej powstały pierwsze rezerwaty, powstał Zakład dla Niewidomych w Laskach. W całym kraju prowadzona była reforma rolna, zaspokajając głód ziemi wielu chłopów. Liczne nowe gospodarstwa rolne, utworzone w wyniku parcelacji (tzw. poniatówki), powstawały m.in. na Ziemi Dobrzyńskiej (Steklin). Drewniane domy budowane na parcelowanych gruntach spotkać tam można do dziś. 
 
Wszelkie inwestycje zostały przerwane we wrześniu 1939 r. Polscy żołnierze stoczyli ciężkie walki na terenie Puszczy Kampinoskiej, m. in. w ramach ostatniej fazy bitwy pod Bzurą i pod Palmirami, o Błonie, pod Ołtarzewem, o Twierdzę Modlin. Mimo bohaterstwa nie zdołali pokonać wroga – 28 września stolica skapitulowała. Ziemia Dobrzyńska i część Puszczy Kampinoskiej po kanał Łasica zostały włączone bezpośrednio do III Rzeszy, ziemie na wschód od tej granicy utworzyły Generalne Gubernatorstwo. Uwięzionych lub zabitych zostało wielu przedstawicieli polskiej inteligencji - mieszkańcy powiatu lipnowskiego ginęli w lasach karnkowskich i radomickich, mieszkańcy Warszawy i okolic na terenie Puszczy Kampinoskiej, złą sławą okryły się zwłaszcza Palmiry. Zesłano do gett, obozów pracy lub zabito także większość przedstawicieli społeczności żydowskiej.
 
Mimo to Polacy nadal stawiali opór. Na terenie Puszczy Kampinoskiej działała Armia Krajowa, której pomagali mieszkańcy okolicznych wsi. W lipcu 1944 r., gdy w Warszawie wybuchło powstanie, ustanowiono na tym terenie Niepodległą Rzeczpospolitą Kampinoską. Quasi-państwo przetrwało do końca powstania warszawskiego. Z terenu puszczy żołnierze AK atakowali lotnisko bielańskie, walczyli w Truskawce, pod Pociechą, pod Marianowem, w Piaskach Królewskich, o Dworzec Gdański w Warszawie i o Pilaszków. Dopiero z obawy przed okrążeniem przez nadciągające wojska niemieckie 27 września „Grupa Kampinos” opuściła swoją Republikę Kampinoską i tocząc kolejne walki zaczęła się przedzierać do Lasów Świętokrzyskich. Wielu partyzantów (wśród nich dow. mjr Alfons Kotowski ps. „Okoń”) zginęło 29 września 1944 r. pod Jaktorowem, ale nieliczni dotarli w Góry Świętokrzyskie, gdzie walczyli do końca wojny. W okolicach Puszczy Kampinoskiej Polacy organizowali także akcje dywersyjne.
 
Po wojnie Polska pod wpływem ZSRR zaczęła odbudowywać kraj w duchu socjalizmu. Nacjonalizowano zakłady przemysłowe i majątki ziemskie, tworzono PGR-y. Sytuacja zmieniła się dopiero w 1989 r., do czego przyczynił się pochodzący z ziemi dobrzyńskiej Lech Wałęsa. 
 
 
 
Każdego, kto chciałby zobaczyć miejsca, gdzie tak wiele działo się na przestrzeni lat, zapraszamy na wycieczkę Mazowiecko-Dobrzyńskim Szlakiem Turystycznym. 
 
 
strona główna   |   linki   |   kontakt